Καρλ Πολάνυι, ,
Νησίδες, Σκόπελος 2001
Το ξεδίπλωμα της πρόσφατης κρίσης επανέφερε την αρκετά παλιά συζήτηση για τα δομικά χαρακτηριστικά του καπιταλιστικού συστήματος, τα όριά του, τις δυνατότητες ανανέωσης και επέκτασης. Ακόμα περισσότερο, στους αριστερούς κύκλους, αναθερμάνθηκε η αντιπαράθεση για την ικανότητα ή μη της μαρξιστικής μεθοδολογίας να προσεγγίσει τις επιπτώσεις των κρίσεων τόσο σε σχέση με το μέλλον του καπιταλιστικού συστήματος όσο και με τη δυνατότητα αντικατάστασής του από κάποιου είδους σοσιαλιστική παραλλαγή. Δεν είναι παράξενο λοιπόν που πολλοί άρχισαν να ξεσκονίζουν βιβλία κλασικών της πολιτικής οικονομίας. Ούτε ότι ορισμένοι ξαναθυμήθηκαν και τον Παλάνυι. Επειδή λοιπόν άρχισαν να πετάνε ήδη τσιτάτα από το έργο του, αρκετές φορές χωρίς να έχουν την ευθιξία να παραπέμπουν στην πραγματική πηγή, προτείνουμε στον κάθε ενδιαφερόμενο να ανατρέξει στο ίδιο το βιβλίο του Πολάνυι, το οποίο, ευτυχώς, κυκλοφορεί εδώ και μερικά χρόνια σε ελληνική μετάφραση.
Ο μεγάλος μετασχηματισμός κυκλοφόρησε για πρώτη φορά το 1944, εξετάζοντας τα 100 προηγούμενα χρόνια επέκτασης του καπιταλιστικού συστήματος (1830-1940). Ο Πολάνυι προσπαθεί να διαφοροποιηθεί και από το μαρξισμό και από το φιλελευθερισμό, επιδιώκοντας το συνδυασμό πολιτικής, κοινωνικής και οικονομικής ανάλυσης που θυμίζει ανθρωπολογική προσέγγιση. Ανεξάρτητα από τις επιμέρους επιφυλάξεις, πρόκειται για ένα πάρα πολύ χρήσιμο κείμενο που αντέχει μέχρι σήμερα πολύ περισσότερο από επακόλουθες αναλύσεις μαρξιστικών υποτίθεται τάσεων. Ο τρόπος, για παράδειγμα, που συσχετίζει τους τραπεζικούς οργανισμούς με τους κρατικούς μηχανισμούς και κυρίως με τις ισχυρές, παγκόσμια, κυβερνήσεις είναι αρκετά χρήσιμος για να καταλάβουμε τις σημερινές επιλογές των κρατικών επεμβάσεων για το φρενάρισμα της κρίσης. Πέρα από τα φληναφήματα για παγκοσμιοποίηση και συρρίκνωση των εθνικών κρατών μπροστά στη γιγάντωση των υπερεθνικών εταιρειών.
