Βασίλης Λαδάς.
Εκδόσεις Futura, Αθήνα 2008
«Σε λίγες ημέρες η Πάτρα θα ξαναγίνει το επίκεντρο των οργανωμένων, εμπορικά, αποκριάτικων γιορτών που φέρνουν κόσμο και χρήματα στην πόλη και της δίνουν μια σύντομη λάμψη δημοσιότητας. Η πόλη θα φωτιστεί, αλλά οι άνθρωποι στον καταυλισμό των αφγανών προσφύγων θα παραμείνουν στη σκά. Για τους περισσότερους επισκέπτες, αυτό θα μείνει μια άγνωστη πτυχή στη ζωή της πόλης ή μια κατάσταση που δεν αρμόζει να θυμόμαστε στο γιορτινό και ευχάριστο κλίμα των ημερών.» Ετσι ξεκινούσε το άρθρο που είχα στείλει στην εφημερίδα πριν από δεκαπέντε ημέρες, για να παρουσιάσω το βιβλίο του Βασίλη Λαδά. Μεσολάβησε ο σοβαρός τραυματισμός του ανήλικου Αφγανού την Καθαρή Δευτέρα, την ώρα που προσπαθούσε να σκαρφαλώσει σε νταλίκα, από ασυνείδητο χειρισμό του φορτηγατζή και η δίκαιη οργή μιας χιλιάδας τουλάχιστον Αφγανών που συγκεντρώθηκαν στο λιμάνι και συγκρούστηκαν με την αστυνομία.
Το γεγονός ξαναζωντάνεψε τη στημένη συζήτηση στα μεγάλα αθηναϊκά ΜΜΕ, στην οποία ο δήμαρχος ανέλαβε πρωταγωνιστικό ρόλο, με νέες, πιο σκληρές προφητείες για τον κίνδυνο αυτοδικίας από τη μεριά μιας μερίδας Πατρινών εάν δεν απομακρυνθούν οι πρόσφυγες από την πόλη. Η Πάτρα -τελικά από ένα τραγικό γεγονός- δεν κατάφερε ούτε για το γιορταστικό τριήμερο να ξεχάσει. «Σε μια πόλη που γιορτάζει τον Καρνάβαλο και την Αποκριά, το γαλατικό χωριό των Αφγανών αποτέλεσε την ύψιστη μεταμφίεση για να προβοκάρει και να αποκαλύψει στους αμεταμφίεστους Πατρινούς το πρόσωπό τους συλλογικά και ατομικά, να ξεσκεπάσει υποκρισίες, πολιτικά συμφέροντα, απόκρυφες οικονομικές διαπλοκές μέσα στο λιμάνι και γύρω από τον καταυλισμό, έδρασε σαν τον μεταμφιεσμένο σε ζητιάνο ήρωα των μεγάλων επών και παραμυθιών που με τη μεταμφίεσή του ξεγυμνώνει το πραγματικό πρόσωπο των αμεταμφίεστων» γράφει ευθύς εξαρχής σχεδόν ο Βασίλης Λαδάς, ξεκαθαρίζοντας μονομιάς και την οπτική μέσα από την οποία ξεκινά την αφήγησή του στο «Μουσαφεράτ» για τις… «χίλιες και μια νύχτες ενός καταυλισμού προσφύγων».
Αρκετά πριν εμφανιστούν οι Αφγανοί στην Πάτρα, το λιμάνι ήταν ο προορισμός (και η αφετηρία για τους τυχερούς) για όσους, κυρίως Κούρδους του Ιράκ και της Τουρκίας, επιδίωκαν να ταξιδέψουν παράνομα προς τη Δύση. Από το 2002 άρχισαν να πληθαίνουν οι Αφγανοί που αναζήτησαν έναν τόπο διαμονής στο χρόνο που απαιτούσαν οι προετοιμασίες και οι δύσκολες συνθήκες για την απόδραση προς τη Δυτική Ευρώπη Ο Βασίλης Λαδάς αναπαριστά και αναλύει τα γεγονότα από το φθινόπωρο του 2007 μέχρι τον Ιούλη του 2008, αναφορικά με τη μεγάλη μάχη που δόθηκε για την υπεράσπιση των Αφγανών και του καταυλισμού τους, την ίδια την αγωνιστική ανάταση των προσφύγων που αντιστάθηκαν, το κίνημα αλληλεγγύης και μια σειρά πλευρές που αναδείχτηκαν σε αυτήν τη διαδρομή των πυκνών και πρωτόγνωρων γεγονότων για την πόλη. Οχι μόνο αυτά όμως. Αλλά και τη συσχέτιση των όσων συνέβησαν (και συνεχίζουν να συμβαίνουν) γύρω από τον προσφυγικό καταυλισμό με την ίδια την πόλη, τους κατοίκους της, τις τοπικές αρχές, το δήμαρχο, τις κοινωνικές και πολιτικές διαιρέσεις, τα συμφέροντα, μεγάλα και μικρά, τις ιδεοληψίες, τους φόβους, τις ενοχές και τις υπερβάσεις. Αυτή η προσπάθεια, ακόμη και αν κάποιος μπορεί να τη θεωρεί ατελή, είναι κατά τη γνώμη μου μια από τις σημαντικές αρετές του κειμένου. Περιγράφει επίσης απλά, δίχως περιττές κραυγές, τη μεγάλη μάχη που δόθηκε, το κίνημα αλληλεγγύης. Συμπεριλαμβάνει έναν ολόκληρο κόσμο της ποικιλώνυμης Αριστεράς και των αντιεξουσιαστών και αναρχικών που πάλεψαν από κοινού για να εμποδιστεί η καταστροφή του καταυλισμού και να προστατευθούν οι δύστυχοι Αφγανοί.
Μουσαφεράτ στα φαρσί θα πει ταξίδι και Μουσαφερίμ οι ταξιδιώτες, οι επισκέπτες. Η λέξη με παραλλαγές συναντάται σε πολλές γλώσσες και στα ελληνικά με το μουσαφίρης. Για τους νεαρούς άνδρες από το Αφγανιστάν που οδηγήθηκαν στους δρόμους της αναγκαστικής προσφυγιάς εξαιτίας του πολέμου που προκάλεσαν οι μεγάλες δυνάμεις στη χώρα τους εδώ και τριάντα χρόνια και κυρίως μετά την αμερικάνικη επέμβαση του 2001, ο συγγραφέας μιλά με τρυφερότητα, χωρίς να αποφεύγει να αναφερθεί στις σκληρές και δύσκολες πλευρές της προσπάθειάς τους να πάνε προς τη Δύση. «Δεν είναι αθώοι οι πρόσφυγες. Εχουν την πονηριά του ανατολίτη χωριάτη. Πρέπει να επιβιώσουν με κάθε τρόπο. Με τη σιωπή, το χαμόγελο, την επιφύλαξη, την κλοπή, την προδοσία, το μαχαίρι. Μεταξύ τους υπάρχουν διανοούμενοι, χωριατόπαιδα, τεχνίτες αλλά και απατεώνες, δουλέμποροι και κλέφτες. Αυτοί οι ελάχιστοι επιβάλλονται στις μικρές παράνομες κοινωνίες τους διότι διαχειρίζονται σε συνεργασία με Ελληνες τους τρόπους φυγής στη Δύση» .
Ο Βασίλης Λαδάς είναι τελικά αισιόδοξος για την επιτυχία της προσπάθειας των νεαρών Αφγανών να πάνε σε αυτό που αυτοί ονειρεύονται σαν «γη της επαγγελίας». Οπως τόνισε και στη μικρή ομιλία που έκανε στην παρουσίαση της Θεσσαλονίκης, δύσκολα μπορεί να εμποδίσει κανείς τόσους νέους ανθρώπους από το στόχο ζωής που έχουν βάλει. Ενας στόχος εν πολλοίς χίμαιρα, αλλά γι' αυτούς ο υπέρτατος σκοπός που αξίζει κάθε θυσία. Στα ρεπορτάζ που ακολούθησαν τα γεγονότα της Καθαροδευτέρας, αυτό που συγκράτησα αναφορικά με αυτή τη διαπίστωση του Λαδά είναι η έκπληκτη και αμήχανη ομολογία ενός φορτηγατζή πως ακόμη και τα φορτηγά-ψυγεία δεν αποτελούν άβατη κρυψώνα, πλέον, για τους Αφγανούς!
Δεν έχω διαβάσει άλλα κείμενα, πεζά και ποιήματα, από αυτά που έχει γράψει ο Βασίλης Λαδάς και έχουν δημοσιευτεί. Ζώντας από κοντά τα γεγονότα και γνωρίζοντας τις εσωτερικές πτυχές της κοινωνικής ζωής της πόλης, ενεργός στο κίνημα αλληλεγγύης που αναπτύχθηκε, δημιούργησε ένα κείμενο που σε κερδίζει από την πρώτη στιγμή, ποιητικό αλλά ταυτόχρονα ζωντανό και ρεαλιστικό. Και μόνο το γεγονός όμως πως καταπιάνεται με το καυτό πρόβλημα των Αφγανών και τον καταυλισμού τους στην Πάτρα σε μια στιγμή που το ζήτημα εξακολουθεί να παραμένει επικίνδυνα επίκαιρο μετατρέπει αυτόματα την έκδοση σε όπλο για το κίνημα αλληλεγγύης. Γι' αυτό αξίζει όχι μόνο να διαβαστεί αλλά και να χρησιμοποιηθεί, με την καλή έννοια, σαν έναυσμα για την ενδυνάμωση της υποστήριξης προς τους αφγανούς ικέτες.
Το «Μουσαφεράτ» κινήθηκε στο περιθώριο της επίσημης βιβλιογραφικής παρουσίας, σύντομα όμως έγινε γνωστό μέσω των διάφορων ανεξάρτητων ιστολογίων με πρωτοβουλία ενός κόσμου που αγωνίζεται για τα δικαιώματα των προσφύγων και των παράνομων μεταναστών. Ενα κείμενο δημοσιεύτηκε στο «κυριακάτικο Βήμα» από το δημοσιογράφο Νίκο Μπακουνάκη στις 25 του περασμένου Γενάρη (http://www.tovima.gr/default.asp?pid=2&ct=61&artid=252219) και έγινε μια παρουσίαση στο Νosotros στα Εξάρχεια και μία που παρακολούθησα στη Θεσσαλονίκη σε αίθουσα της ΕΔΟΘ μέσα σε ένα ζεστό κλίμα, με λίγους, δυστυχώς, ακροατές.
Δημήτρης Παυλίδης
