Κοστάντσο Πρέβε 

εκδ. ΚΨΜ, 2010 

Από τη γέννηση του Κ. Μαρξ μέχρι την κατάρρευση του ιστορικού κομμουνισμού του 20^ου αιώνα

Ο Κοστάντσο Πρέβε είναι ένας διανοούμενος που γνωρίζει πολύ καλά έξι γλώσσες, ανάμεσα στις οποίες συγκαταλέγεται και η ελληνική. 

Ασφαλώς δεν είναι μόνο τα ελληνικά γράμματα που έκαναν τον Κοστάντσο να αγαπήσει την Ελλάδα και να έχει πολλούς καλούς φίλους εδώ. Φίλοι που τον αγαπούν και τους αγαπάει, φίλοι που συμφωνούν σε σειρά πραγμάτων και φίλοι που διαφωνούν σε άλλα τόσα, ίσως και σε περισσότερα. Ολα αυτά όμως δεν αποτελούν εμπόδιο για να αναπτυχθεί μια εξαιρετική σχέση και αμοιβαία αλληλοεκτίμηση. 

Επίσης για τον Κοστάντσο δεν είναι η γνώση των ελληνικών γραμμάτων που «φταίει» για την αγάπη του και την προσήλωσή του στην ελληνική γραμματεία, που ξεκινάει από τους Ιωνες φιλοσόφους και τους Προσωκρατικούς, περνάει από τους ποιητές των τελευταίων καιρών και φτάνει στο σήμερα. 

Είναι πράγματι ένας άνθρωπος που συνδύασε τη βαθύτατη φιλοσοφική γνώση που έχει με την ιστορία, με τον ανθρώπινο ψυχισμό, με την πολιτική και την οικονομία, με τον πολιτισμό και το κοινωνικό γίγνεσθαι, κοντολογίς με το γένος των ανθρώπων και τις κοινωνίες τους. 

Είναι ο άνθρωπος που παρέμεινε πάντα νέος, όχι μόνο γιατί ήθελε να διευκρινίζει στα διάφορα σεμινάρια και στις δημόσιες συζητήσεις που συμμετείχε, ότι δεν είναι πανεπιστημιακός καθηγητής, αλλά καθηγητής των μαθητών της τρίτης λυκείου. Γι' αυτό και εγώ πιστεύω ότι έμεινε πάντα νέος και μαθητής και δάσκαλος, ακόμα και σήμερα που αγγίζει την τρίτη …(η)λικείου. 

Σε κάθε πόνημά του, σε κάθε του βιβλίο, και δεν είναι λίγα αυτά, ο Κοστάντσο δεν αφήνει τίποτε απαρατήρητο. Το διεισδυτικό βλέμμα του θα περιπλανηθεί στο άπαν, στο όλον αλλά και στη λεπτομέρεια, στο επιμέρους, θα βρει τον τρόπο να σταθεί, να σχολιάσει, να σαρκάσει και να αυτοσαρκαστεί.

Ο Κοστάντσο μπορεί να έχει τις δικές του φιλοσοφικές και πολιτικές αναφορές, μπορεί ο Αλτουσέρ, ακόμα και ο Κορνήλιος Καστοριάδης να βρίσκονται στη δική του σκέψη και στο δικό του συλλογισμό, δεν παύει όμως να έχει το δικό του τρόπο προσέγγισης του όποιου ζητήματος και δεν έχει κανένα πρόβλημα να αναθεωρήσει μια άποψη, την οποία κρίνει ότι είναι ξεπερασμένη, και να υιοθετήσει κάτι διαφορετικό. 

Το φιλοσοφικό πεδίο ήταν και παραμένει το ισχυρό πεδίο για τον Κοστάντσο. Δεν είναι μόνο η βαθιά γνώση που έχει για τους φιλοσόφους και την ιστορία της φιλοσοφίας. Είναι και ότι την όποια φιλοσοφική αναζήτηση δεν την αφήνει απόμακρη από τη ζωή, από το κοινωνικό γίγνεσθαι, από τη σημερινή πραγματικότητα. Και ίσως αυτός ο τρόπος θεώρησης και προσέγγισης της φιλοσοφίας τον οδήγησε να κάνει επιλογές τέτοιες που τον έφεραν σε μια απομόνωση από το συρμό, αλλά και τον οδήγησαν σε έναν μεστό λόγο, αρεστό σε λίγους και ενοχλητικό σε πολλούς. Μέσα όμως από τέτοιες δοκιμασίες δημιουργούνται νέοι συσχετισμοί και προκύπτουν οι ανατροπές και τα νέα πράγματα στην εξέλιξη της κοινωνίας, πράγμα που είναι και το ζητούμενο για τον ίδιο και ευρύτερα για το κίνημα.

Εξάλλου η φαντασία, η αυτονομία, η αθηναϊκή δημοκρατία, η ελευθερία τόσο του ατόμου όσο και του κοινωνικού συνόλου είναι πεδία στοχασμού και διερεύνησης για τον Κοστάντσο και μέσα από αυτά αναζητάει το καινούριο. Ο στοχασμός γύρω από αυτά τον οδηγεί στην αρνητική κρίση που έχει για το κομμουνιστικό κίνημα του 20^ου αιώνα, και εκεί κατά την γνώμη μου είναι που φτάνει στο μετέωρο. Οπως το μετέωρο βήμα του πελαργού. Ωστόσο, οι μετέωροι πελαργοί μπορούν να πετάξουν και να απογειωθούν ενώ τα πουλερικά (δηλαδή οι καθεστωτικοί διανοούμενοι) δεν έχουν καμιά δυνατότητα να πετάξουν σε κάθε περίπτωση.

Η απόρριψη της λενινιστικής και ιδίως της σταλινικής εμπειρίας από τον Κοστάντσο δεν γίνεται με μια χυδαιότητα που χαρακτήριζε και χαρακτηρίζει όχι λίγους διανοούμενους του προηγούμενου και σημερινού αιώνα. Μέσα σε αυτήν την απόρριψη συγκαταλέγονται και όλα τα άλλα ρεύματα που αναδείχτηκαν στην πορεία του κομμουνιστικού κινήματος. Απέναντι σε όλα αυτά δεν κρατάει μια στάση απαξίωσης και τυφλής καταδίκης, αλλά καταβάλλει μια προσπάθεια υπέρβασης και διαμόρφωσης ενός νέου τρόπου ύπαρξης και λειτουργίας των ανθρώπινων κοινωνιών.

Με αυτήν την ευκαιρία θέλω να θυμηθώ ότι είχα δεσμευθεί στο Κοστάντσο να κάνω μια γραπτή παρουσίαση έστω και μικρή στην εφημερίδα «Προλεταριακή Σημαια». Δεν ξέρω αν αυτό το κείμενο μπορεί να θεωρηθεί σαν κάτι τέτοιο. Εξάλλου ίσως οι περισσότεροι αναγνώστες των βιβλίων του Πρέβε να έχουν διαβάσει ήδη αυτό το βιβλίο που κυκλοφορεί ήδη εδώ και μήνες στην Ελλάδα από τις εκδόσεις ΚΨΜ και διατίθεται στο βιβλιοπωλείο «Εκτός των Τειχών». Ο Κοστάντσο ξεκινάει στο πρόλογο αυτού του βιβλίου του με την φράση: «αυτό το δοκίμιο διαβάζεται από μόνο του και δεν έχει ανάγκη “οδηγιών χρήσης”». Και κλείνει το βιβλίο με αυτήν την πρόταση: «το καλύτερο κομμάτι αυτής της γενιάς (εννοεί της προηγούμενης) δεν έχει ουσιαστικά “σκυτάλη” για να δώσει στις επόμενες γενιές. Εχει όμως ένα σύνολο από “μαρτυρίες”. Αυτό το ταπεινό δοκίμιο είναι μια από αυτές». Και εδώ μπορούμε να πούμε ότι τα λέει όλα, ή σχεδόν όλα, γιατί ο Κοστάντσο είναι πληθωρικός και ανεξάντλητος. Γι' αυτό περιμένουμε πάντα το επόμενο κείμενό του με ανυπομονησία. 

Στέλιος Αγκούτογλου 

*Το βιβλίο του Κ. Πρέβε κυκλοφόρησε στα ελληνικά από τις εκδόσεις ΚΨΜ. Τη μετάφραση έκανε ο Διονύσης Κουνάδης. Τίτλος πρωτοτύπου “Storia critica del marxismo”, 2008, Torino